Kinder, kë ye cɔl 'Kindergarten' ëyɛ wälë 'dac/lac gɔ̈t de meth kë kor', ee biäk thiekic apɛi tënë latueŋ ku piööc ë mɛnhdu. Göl de ajuɛɛr ye kinder piɛth në run ke dhiëth kaa 3 alëu bë keek kuɔny kubïk tëttëët looi agokï luuï apiɛth në pïric ku thukulic.
Yïn lëu ba kölë dhïëëthë mɛnhdu luäŋ në kënë Runë Jɔk Yupiic ic kuba yök ye run no lëu bïï kek jɔk në Kinder de Run kee Diäk - ku Run kee Ŋuan.
Yeŋö cɔl Thukul-de-jɔ̈k (Pre-Prep)
Në run de 2025 yic, ke rodha de Mïth nɔŋ Run kaa ŋuan acï bɛ̈n ke ye Thukul de Jɔ̈k.
Jɔɔk në ruɔ̈n ë 2026, ke thukul de jɔ̈k yenë tɔ̈ thïn në kaam de thɛɛr kaa 16 agut cï thɛɛr kaa 25 atɔ̈ në wikic ëbɛ̈n tënë mïth cï:
- jɛ̈l cök abaköök iic wälë ayɔ̈m wïc të cieŋ
- cïke ŋic/deet kë kee kɔc Aborigin wälë kɔc ke Torres Strait Island
- cïï paanden/aniɛ̈nden rɔ̈mpiny/yök kenë loilooi ke akutnhom de gël ë meth.
Thukul de jɔ̈k abï ŋoot ke ye kë de pol ku bï juiir në dupiööc ŋic piööc de mïth kor.
Thɛɛr kɔ̈k cï keek juak thïn aye mïth gäm thɛɛr bï kek piɛ̈c në pol ku bïk yïknhial në ŋïcden ku riɛl de piɔ̈u.
Thukul de jɔ̈k aye juiir në rodha tɔ̈u yetök (në kaam cï juiir yic) ku në ɣän ke tïït ë nyin de mïth në kaam bääric.
Thukul de jɔ̈k, Rodha de Mïth nɔŋ Run kaa-ŋuan ku rodha de mïth nɔŋ Run kaa-diäk aye biäk ë Rodha de abac. Ŋic käjuëc në biäk de thukul ë rodha (Kinder) de abac.
Thää ke kindergarten
Ajuɛɛr cïke juɛ̈r wëu ke Rodha de Mïth nɔŋ Run kaa Diäk aa tɔ̈ tënë thää kaa 5 lɔ në thää kaa 15 në läät tökic. Ajuɛɛr cïke juɛ̈r wëu ke Rodha de Mïth nɔŋ Run kaa Ŋuan aa tɔ̈ në thää kaa 15 yiic në läät tökic.
Rodha de Mïth nɔŋ run kaa-ŋuan aloi rɔt ke ye thukul de jɔ̈k në Victoria, ke cenë thɛɛr juakic amääth tënë 15 agut cï 30 në wikic ëbën.
Nëtïjaa cïke gam
Mïth ee lɔ në ajuɛɛr/aguiɛɛr ë kinder ic aaye jɔk në lɔtueŋ tëttëët cït yïk të yennë kueen thïn ku ŋïny de nambaa ku uruup, të cït të yennë anuɛn luɔi thïn. Mɛnhdu abë labïnhë piöu looi ku lɛ̈ɛ̈u nhom në kinder ic ku piööc tëttëët ë ciɛɛŋ ku alajiɛth. Keek aabë liääp kenë kɔc ku loikï mäth yam.
Të yenë mɛnhdu lɔ në thukul de rodha yic në nyindhiɛ, ke aye naŋ ciɛɛŋ dït pieth apɛi kenë kɔc ke rïnyden ku kɔc piööc keek. Tɛ̈n de rëër thïn kënë ee mɛnhdu kuɔny bï rɔt yök ke nɔŋ ke ye theek, ye gël ku ye rɔt gam bï cɛɛth ku ye piɔ̈u miɛt në piööc de kä jöt.
Thööŋ ku loilooi ke rodha aye gɛm në ajuiɛɛr ye mɛnhdu kuɔɔny bï rɔt yök ke nɔŋ kë cï deet në piööcic në akutnhomic. Thukul ë rodha yenë lac lɔ thïn në nyindhiɛ alëu bï mɛnhdu kuɔny bï lɔ në thukulic pieth yic. Ëkënë ee wɛ̈t na ye mïth ye lac lɔ në rodha yic aye nhïïm lac tɔ̈ në dhölden de piööcic të jɔɔk kek thukul.
Yäp aye nyuɔɔth lɔn aa dëk në run kee/kaa 16 ic, mïth thukuul wɛ̈n cë lɔ në ajuɛɛrë kinder de run kaa 2 ka run kaa 3 kë ke këc guɔ jɔk ke thukul aanɔŋ këdïït yekkï yök në Dïŋgïlïth yic ku math ic kë ke wär kɔc këc lɔ.
Të yee amëdhiëëth ku dupiööc ke kinder luui thïn atök
Kinder ee luui apiɛth kë ye mɛ̈tmɛ̈t në kaam amëdhiëëth/dumuuk, anïn ku dupiööc. Ke yï yee amëdhiëth/dumuk, yïn ee biäk thiekic apɛi de latueŋ de mɛnhdu. Yïn aa yee keek piɔ̈ɔ̈c yic tënɔŋ lueth, thuɔŋdu, ciɛɛŋ ku kä lajik cïtmanë piath ku athɛɛk. Dupiööc aabë jamkenë yïn në baŋde ke loi rot në kinder yic ku kuɛr bïnë/bennë mɛnhdu kuɔny kubë dhiac kë piɔ̈c baai. Keek aayekï wïc bïk kä nhiɛɛr mɛnhdu ŋic ku të ye kek e nhiaar bïk piöc thïn.
Yïn lëu ba dupiöny de kinder du thiëëc kubë agamlöŋ juiir/guir në kaam ë gɛ̈r thok ic. Kënë alëu kubë yaa tën tïŋ kɔc ke gup thïn wälë në tëlëpunic wälë bïdïyo ic. Aciën wëu yeke wïc tënë amëdhiëëth kubïk ë lon kënë yaa yök.
Na yïn kɔɔr ba jam kenë thukul ë rodha de mɛnhdu në thoŋdun nhiar yic, ke yïn lëu ba jam në telepun yenë amïdhiëëth ku dumuuk jam në thoŋdeen kɔɔrkë. Yen luɔi kënë aye gam ëmɛɛn në thook kaa 30 yiic.
Yïn bï athook/agamlöŋ ye thok waar yiic lɛ̈k rin ku namba ë telepuun de rodha ku athook/agamlöŋ ye thok waaric abï tɔ̈ në telepunic agut cï ba thök ë jam në telepunic. Kuany/buɔth dhɔ̈l cï keek lueel në Anyuuth de amïdhiëëth ku dumuuk yiic.
Yeŋö ee rot looi kinder
Dupiööc aa mïth dɛɛt/wɛi piöth kubïk piöc në baŋde pol. Loilooi alëu bïk iic naŋ thuur, kët, yith/rök, wëc/puɔ̈r ku kat/thuöny ɣöötiic aɣer, pol në tɔɔi (toys) ku kuɛ̈n athöör. Pol ee mïth dɛɛt piöth kubïk thööŋë käŋ kɔ̈ɔ̈th yaa looi ku yekï käŋ kuckï ke looi/yök, kë ke mɛ̈t kenë kɔc kɔ̈k në rɔ̈ɔ̈m ku yekï kaamdɛn jam tiit të jɛm kɔc kɔ̈k. Mïth aabë piöc në biäkde röl, wël ku thok, anɔŋ yïk të yennë jam ku det Dïŋgïlïth thïn.
Kinders aa yee bakde ciɛŋë wuötkuan kuötiic
Ajuɛɛr ke kinder aa yee amëdhiëëth jɛ̈l në ɣän wääciic loor kubïk yaa baŋde wuönden. Keek aaye ɣän wɛ̈n lëu bïï amëdhiëëth yök/rɔ̈m thïn ku rɔmkï akökööl ku piɔ̈ckï tënë ŋɛk ku ŋɛk.
Dupiööc aa wïc bïk mɛnhdu ŋic ku ciɛɛŋdɛn. Kënë ee keek kuɔny bïk ajuɛɛr wɛ̈n piɛth tënë mïth looi/juiir, anɔŋ yïk loilooi thääny thook kenë kööl ke nyothë ciɛɛŋ ku yai loikï miɛtë piöu de juëc Victoria.
Dupiööc aaye raan ëbɛ̈n mat në loilooi iic, kë yeen mïth cie jam në Dïŋgïlith anɔŋ purthaa töök/thöŋ ke pol ku piɔ̈ckï cëmanë kɔ̈k. Ajuɛɛr kɔ̈k ke kinder aa nɔŋ dupiööc ë thook/thuɔk kee rou wɛ̈n ë mïth kuc wälë ŋickï Dïŋgïlïnh kor kuɔny. Mïth aayeke piɔ̈ɔ̈c bïk aa lɔtueŋ kenë ku bïk kɔc kɔ̈k yaa gam ku yekï wuööc de ciɛɛŋ theek.
Nuɔu/Kuat ajuɛɛr ke kinder
Mïth aalëu bïk yaa lɔ ajuɛɛr/aguiɛɛr Run kee/kaa Diäk ë Kinder alɔŋde muöök bäric (kë yee cɔl childcare ëyɛ) wälë luɔide standalone (luɔi kɔ̈ɔ̈cë ŋɛk ërot (kë yee cɔl sessional)) kinder. Kek ë loilooi käkä aa ye ajuɛɛr/aguiɛɛr ë Run kee (kaa) Ŋuan gam ëyɛ.
Tëde muöök bäric aköl alëu bë kööl de gɔ̈t ku muöök ëbɛ̈n gam, anɔŋ yïk ajuɛɛr/aguiɛɛr ë kinder. Ajuɛɛr/aguiɛɛr ŋɔ̈ɔ̈r dupiöny de kinder alëu bïï mät thää ke gɔ̈t ku muöök juɛkë thïn.
Në standalone (luɔi kɔ̈ɔ̈cë ŋɛk ërot), ajuɛɛr/aguiɛɛr ë kinder abë luui abɛc/apɛth në nïn kɔ̈k iic ku në thää cïke rok iic. Luɔɔide kɔ̈ɔ̈cë ŋɛk ërot ee cool ke luï në läät kee 40 në ruönic në dhamɛn ë thukul ic ku lööm ajuiaatha nee dhamɛn töŋ cït dhamaan kë thukuul. Kekë nïnkä ku thää kä aayeke ruk në luɔi kinder.
Updated