Kinder akkasumas 'kindergarten' ykn 'barmoota jalqabbii ijoollummaa' ('early childhood education’), jedhamu qaama barmootaa fi guddina mucaa keetii ti. Sagantaa qulqulliqa qabu waggaa 3tti jalqabuun ogummaa akka horatan gargaaruu danda'a kanaaf jireenyaa fi mana barumsaa keessatti akka gaariittii hojjetu.
Waggaa kamitti isaan Oolmaa daa’immanii Waggaa-Sadii-fi-Afur jalqabuu akka danda’an baruuf, guyyaa dhaloota daa’ima keessanii Shallagduu Umurii Jalqabaa keessa galchuu dandeessu.
Qophiin dursaa maalidha
Bara 2025 irraa eegalee, manni barumsaa da’immanii Waggaa afuri qophii dursaa ta’eera.
Bara 2026 irraa eegalee torbanitti sa’aatii 16 hanga 25 gidduutti qophiin dursaa daa’immaaniif ni jiraata:
- seenduubee baqataa yookaan koolugalaa irraa kan ta’an
- akka Ganamaatti yookaan warra odola kana dursee qabate
- kan maatiin himata egumsa daa’imaa (child protection) qaban.
Qophiin dursaa tapha irratti kan hundaa’ee fi barsiisota daa’immanii jalqabaa gahumsa qabaniin kan hoogganamu ta’ee itti fufa.
Sa’atiin dabalataa ijoolleef yeroo dabalataa taphaan akka baratani fi dandeettii fi ofitti amanamummaa isaanii akka ijaaran ni kenna.
Qophiin dursaa karaa mana barumsaa daa’immanii of danda’ee (Yeroo Murtaa’eef) fi wiirtuuwwan kunuunsa guyyaa dheeraatiin kennama.
Qophiin dursaa, mana barumsaa daa’immanii waggaa afurii fi waggaa sadii qama sagantaa barnoota daa’immanii bilisaati. Waa'ee Free Kinder bilisaan caalaatti batadhu.
Sa'aa bakka Oolmaa Daa'immanii
Sagantaan mana barumsaa daa'immanii waggaa sadiif maallaqaan gargaaramu torbanitti sa'aatii 5 hanga 15f ni argama. Sagantaan mana barumsaa daa'immanii waggaa afur maallaqaan gargaaramu torbanitti sa'aatii 15f ni argamu.
Manni barumsaa daa’imman waggaa afurii bulchiinsa Viiktooriyaa keessatti gara Qophii dursaatti jijjiiramaa jira kunis sa’aatileen barnootaa torbanii torbanitti sa’aatii 15 irraa gara sa’aatii 30tti suuta suutaan dabalaa jiru.
Bu’aalee mirkanaa’an
Ijoolleen sagantaa daa’imee dhaqan dandeettiiwwan akka akkaataa itti lakkofsaa fi qubee itti lakkaa’anii fi adda baasan, akkasumas akkaataa rakkoo itti furan horachuu jalqabu. Mucaan keessan oolmaa daa’immaniitti ofitti amanamummaa fi of danda’uu isaanii ni ijaara, dandeettiilee hawaasummaa fi miiraa ni barata. Ijoollee waliin wal baru, hiriyoota haaraa horatu.
Yeroo mucaan keessan mana barumsaa da’immanii sirnaan hordofu, hariiroo gadi fagoo hiriyyoota isaa fi barsiisota isaa waliin uuma. Miirri ofii ta’uu kun daa’imni keessan akka itti dhaga’amu, nageenya fi ofitti amanamummaa akka itti dhaga’amu gargaara, akkasumas barumsa qorachuu fi itti gammaduu.
Tilmaammii fi hojiiwwan idilee mana barumsaa daa’imanii, mucaan keessan garee keessatti barachuu isaa irratti ofitti amanamummaa akka argatu haala mijeessa. Yeroo hunda mana barumsaa daa'imannii hordofuun mucaan keessan akkaata salphaan mana barumsaatti darbuuf gargaara. Kunis sababni isaa daa’imman yeroo hunda mana barumsaa daa'immanii hordofan, yeroo mana barumsaa jalqaban hirmaannaa isaanii eeggachuuf carraa olaana qabu.
Qorannoon akka agarsiisutti, umurii waggaa 16tti barattoonni mana barumsaa jalqabuu isaanii dura sagantaa Kinder waggaa 2 ykn 3 irratti hirmaantan, warra hin arganne caalaa Afaan Ingiliffaa fi herregaan qabxii olaanaa qabu.
Warrii fi barsiisonni oolmaa daa’immanii akkamitti waliin hojjetan
Kinder warra/kunuunsota, maatii fi barsiisonti walitti dhiheenyaan akka hojjetan gargaara. Akka warraa/kunuunseetti, guddina mucaa kee keessatti guddaa barbaachista. Wanta sirri fi dogoggora ta'e, afaan kee, aadaa fi duudhaalee kee kan akka gaarummaa fi kabajaa waan sirrii isaan barsiifta. Barsiisonni waa’ee wanta oolmaa daa’immanii keessatti ta’aa jiruu fi karaalee daa’imni keessan mana keessatti barachuu akka itti fufu gargaaruu dandeessan isinitti dubbatu. Waa’ee fedhiilee mucaa keessanii fi akkaataa inni barachuu jaallatu beekuu barbaadu.
Barsiisaan oolmaa daa’immanii keessan yeroo barbaaddetti hiiktuu haasawaa akka qindeessu gaafachuu dandeessu. Kunis bakkichatti argamuun yookaan bilbilaan yookan suursagaleedhaan tahuu danda’a. Tajaajila kana argatuuf maatiin maallaqa hin baasan.
Yoo afaan barbaaddeen mana barumsaa da'immanii keetti haasa'uu barbaadde, tajaajila hiikkaa bilbilaa bilisaa maatii fi kunuunsitoota keessaa fayyadamuu dandeessa. Tajaajilli kun yeroo ammaa afaanota 30 kennama.
Maqaa fi lakkoofsa bilbilaa mana barumsaa daa'immanii nama afaan hiikutti ni himtaa akkasumas namni afaan hiiku bilbila irra turuun hamma xumurtutti ni hiikaa. Tarkaanfiiwwan Qajeelfama Maatii fi kunuunsitootaa keessatti argaman hordofi.
Oomaa Daa’immaniitti maaltu ta’a
Barsiisonni ijoolleen karaa taphaan akka baratan jajjabeessu. Gochoonni fakkii kaasuu, sirbuu, yaabbachuu, qotuu fi ala fiiguu, meeshaalee taphaatiin taphachuu fi kitaabota dubbisuu dabalatee ta’uu danda’u. Taphni ijoolleen yaada isaaniitti akka fayyadamanii fi argannoo akka godhan kan jajjabeessu yoo ta’u, namoota biroo waliin dabareewwan walii qooduu fi fudhachuun akka tumsan taasisa. Ijoolleen waa’ee sagaleewwanii, jechootaa fi afaanii, akkaataa Afaan Ingiliffaa itti dubbatanii fi hubatan dabalatee ni baratu.
Oolmaan daa’immanii qaama hawaasa keenya aadaa hedduu qabuuti
Sagantaaleen oolmaa daa’immanii warra haalawwan hundarraa dhufan qaama hawaasa isaanii akka ta’an ni simatu. Iddoo warroonni itti wal arganii seenaawwan waliif qoodanii wal irraa barataniidha.
Barsiisonni waa’ee mucaa keessanii fi aadaa keessanii beekuu barbaadu. Kunis sochiiwwan guyyoota aadaa fi taateewwan irratti hundaa’anii fi heddummina Victoria keessatti mul’atu kabajuu dabalatee sagantaalee daa’ima keessaniif hiika qaban qopheessuuf isaan gargaara.
Barsiisonni gochaalee keessatti nama hunda hammachiisu, kanaaf daa’imman Afaan Ingiliffaa hin beekne akkuma warra kaanii carraa taphachuu fi barachuu qabu. Sagantaawwan oolmaa daa’immanii tokko tokko barsiisota afaan lamaa kan ijoollee Afaan Ingiliffaa xiqqoo dubbatan yookaan hin dubbanne gargaaran qabu. Ijoolleenis namoota biroo wajjin akka walii galanii fi akka fudhatan akkasumas garaagarummaa aadaa akka kabajan ni barsiifamu.
Gosa Sagantaa Kinder
Ijoolleen sagantaa mana barumsaa daa'immanii waggaa sadii irratti hirmaachuu ni danda'u yookaan kunuunsa guyyaa dheeraa (innis Giddugala Daa'immanii jedhama) ykn tajaajila kinder of danda'ee (innis sessional jedhama) irratti. Tajaajiloonni kun yeroo baay'ee sagantaa mana barumsaa daa'immanii waggaa afuriis ni dhiyeessu.
Giddugalli kunuunsa guyyaa dheeraa sagantaa oolmaa daa’immanii dabalatee barnoota fi kunuunsa guyyaa guutuu kennuu danda’a. Sagantaan oolmaa daa’immanii barsiisaan durfamu kun sa’aatii barnootaa fi kunuunsa dabalataa waliin walitti makamuu danda’a.
Kan bakka tajaajila dabree dabree (standalone), sagantaan kinder guyyoota beekamoo fi yeroo beekamoo keessa qofa hojjatu. Tajaajilli dabree dabree waggaa keessatti torbanoota 40 yeroo manni barmootaa banaa jirutti kan kennamu fi yeroo manni barmootaa cufaa jiruttis cufaa taha. Guyyootaa fi saáan tajaajila kinderdhaan kennama.
Updated